Wereldwijd worden steden steeds drukker. Het gevolg is dat we op een slimmere manier moeten nadenken over bouwen, wonen, reizen en recreëren. Nederland is al decennialang een klein land met veel mensen op de vierkante kilometer. Daardoor zijn veel dingen die we hier hebben uitgedacht en nog uitdenken heel goed te kopiëren in andere landen. Wat zijn de belangrijkste stappen die we moeten doen om deze Smart Cities tot een succes te laten worden?

Wie denkt aan een Smart City denkt algauw aan een stad met veel innovatieve snufjes, zoals slimmere smartphones, 3d-printers, e-health. Mensen in die stad kunnen dankzij gratis wifi continu met elkaar in verbinding zijn, zodat ze bijvoorbeeld al etende op een terras een taxi kunnen bestellen voor hun volgende afspraak. Het Smart City-concept gaat echter verder dan alleen de beschikbaarheid van wifi en apps, zo blijkt uit een verkenning door architectenbureau Venhoeven cs in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu. “Het concept kan de mogelijkheden van innovatieve technologie en nieuwe vormen van maatschappelijk zelforganisatie verbinden met de ruimtelijke opgaven om stromen en ketens duurzaam te beheren”, stelt de verkenning vast.

“Een smart city is ook in de ruimte volop te zien: “Denk aan stadslandbouw en zonnepanelen van collectieven.”

Want duurzaam is waar we in die Smart Cities naartoe gaan. “In smart cities hebben mensen meer invloed op hun omgeving en worden steden efficiënter gebruikt”, zeggen de verkenners. “Smart cities zijn daarom in potentie schoner, veiliger, beter bereikbaar en attractiever.” Een echte smart city is dus een combinatie van slim omgaan met infrastructuur, bebouwing en openbare ruimte én nieuwe informatietechnologie. En veel Nederlandse steden kennen die combinatie al. “Dankzij camera’s, sensoren, smartphones, gps en internetverbindingen leven we nu al in slimme steden.” Een smart city is ook in de ruimte volop te zien: “Denk aan stadslandbouw en zonnepanelen van collectieven. Echter, om steden daadwerkelijk duurzaam te krijgen, zeker met het oog op snel groeiende steden in ontwikkelende landen en de klimaatdoelen in eigen land, moet de smart city opgeschaald worden.”

In enkele steden zijn dan ook plannen voor zo’n smart city. Amsterdam Zuid-Oost is een van de casestudies in de verkenning. Het stadsdeel heeft goede verbindingen met grote steden in en buiten de Randstad en kent bovendien een mix van woningen, goede voorzieningen en een veilige openbare ruimte. Desondanks is het een stadsdeel waar weinig waarde blijft hangen. Mensen rijden er vooral doorheen en de meeste bewoners zijn voornamelijk bezig met hun eigen directe omgeving, en minder die van de wijk. Hoe die waarde wel vast te houden werd besproken in een tafelsessie eind vorig jaar. Door de aanwezigheid van IKEA, woonwinkels in VillaArena en andere home-retailers zijn enkele business cases in een circulaire economie mogelijk. “Mensen die een nieuwe bank kopen, leveren een tweedehands bank af. De tweedehandsbank kan lokaal worden geupcycled en de nieuwe IKEA-bank kan worden gecustomized door startende designers, die gebruik maken van gedeelde voorzieningen zoals 3D-printers, werkplaatsen, showrooms en logistiek.

Marktplaats

Om zo veel mogelijk ideeën en innovaties rondom smart cities in heel Europa te delen heeft de EU in 2012 het European Innovation Partnership on Smart Cities and Communities opgericht. Dat heeft ertoe geleid dat in 31 landen projecten zijn gestart op het gebied van het slimmer maken van de stad. Dat kunnen ook producten zijn die de stad schoner maken. Tiocem is zo’n product, dat door Heidelberg Cement (het moederbedrijf van ENCI) in Nederland is ontwikkeld en in Wolfsburg wordt gebruikt in een proefproject. Dit is cement dat gebruikt kan worden in gebouwen, maar ook als wegoppervlak. Dankzij de toevoeging van deeltjes titaandioxide krijgt het cement luchtzuiverende eigenschappen. Bij zonnig weer kan de lucht door fotokatalyse voor 90% gezuiverd worden van stikstofoxiden, aldehyde, benzol en chlooraromaten. Bij bewolkt weer bedraagt dit percentage 70%. Zo wordt een drukke stad weer een gezonde plek om te wonen en leven.