Steeds meer steden in Nederland kampen met leegstaande vierkante kilometers vastgoed. Tegelijkertijd zijn kantoren steeds minder belangrijk omdat werken vanuit huis of andere locaties dankzij eenvoudige internetverbindingen een stuk flexibeler is geworden. Is het mogelijk twee vliegen in een klap te slaan: het realiseren van smart cities en leegstand oplossen?

Tijdens een expertmeeting in het voormalige CBS-gebouw in Heerlen kwamen verschillende kansen voor bedrijven, overheden en onderzoekspartijen bovendrijven. De experts waren uitgenodigd door Platform 31 en Lerend Netwerk om kansen en valkuilen in kaart te brengen. Want door allerlei oorzaken hebben vele kantoren hun functie zien veranderen.

“Het lijkt wel of locatie en activiteit minder strikt aan elkaar gelinkt worden: als je in een ruimte kan zitten, en je laptop open kan klappen, dan is die ruimte op dat moment geschikt als kantoor”, zegt zelfstandig ondernemer Tessa Steenkamp. “Daar is overigens niks mis mee, misschien kunnen we zelfs wel wat leren van het hergebruik. Want, stel dat we een gebouw moeten her-ontwerpen: hoe ziet dat gebouw in smart cities er dan uit? Blijven we het oude framework voor het nieuwe systeem gebruiken? Of kunnen we ook fysiek anders ontwerpen en plannen?”

CBS-kantoor Heerlen

Bovenstaande lijkt op het eerste gezicht uit te nodigen tot branding van je leegstaande kantoorgebouw. Zo ook dat voormalige CBS-kantoor in Heerlen dat nu Carbon3 heet. De ruimten waar vroeger de eerste digitale databank van Nederland stond zijn nu grotendeels gevuld met kleine ondernemingen. Van creatieven tot kleine kantoortjes. Natuurlijk zit achter deze invulling een concept, maar tegelijkertijd zijn de eerste partijen gevonden met de boodschap: ‘er is ruimte’. Maar, stelt Frits Oevering van de Rabobank, de stad is meer dan een verzameling gebouwen. “En smart city is meer dan ICT. Sociale verbanden zijn cruciaal. Dus: de wijze waarop deze verbanden vorm geven aan de stad en tijdelijk of permanent gebruik (kunnen) maken van de gebouwde omgeving is een essentieel onderdeel van de smart city.”

Communities

Als eigenaar van een gebouw biedt het internet kansen om in contact te komen met nieuwe groepen gebruikers en nieuwe vormen van gebruik. Om te slagen moet het nieuwe gebruik wel een sterke lokale verankering| hebben. Nieuwe kleine ondernemers begrijpen dit als geen ander. Waar traditionele winkeliers afhankelijk zijn van toevallige passanten en het eigen netwerk, breiden nieuwe ondernemers dit uit met de communities waar ze bij horen en online verkoopplatformen als Etsy, DaWanda of Ebay.
Door de grote hoeveelheid leegstand in combinatie met een beperkt groeiende economie en verwachte bevolkingsdaling zullen niet alle gebouwen opnieuw een invulling krijgen. “Het is daarom van groot belang om bij het zoeken naar oplossingen niet alleen de stenen, maar juist ook de financiële positie van het pand en haar eigenaar te betrekken”, zegt Andre Verschoor, gebouwenadviseur. “Er kan namelijk van niemand worden verwacht te investeren in een gebouw dat na verbouwing minder waard is in de boekhouding. De enige manier om leegstand te bestrijden is nauw overleg tussen de huidige eigenaren (aanbod) en de marketeers van het gebied (vraag).”

Daarom worden de meeste kansen gezien op het vlak van meerwaardecreatie en het verbinden van partijen. In combinatie met nieuwe, slimme regelgeving en financieringsvormen, nieuwe allianties en andere manieren van samenwerken.