Wil je woningen écht energiezuinig maken, dan kom je er niet met goede isolatie en zonnepanelen. Hoeveel energie een huishouden gebruikt hangt namelijk voor een groot deel af van het gedrag van de bewoners. Slimme software biedt bewoners én gebouwbeheerders de mogelijkheid om dit gedrag de goede kant op te sturen, waardoor de energieneutrale belofte een stap dichterbij komt.

In 2013 tekenden vier grote bouwbedrijven en zes woningcorporaties voor de Stroomversnelling, met daarin de ambitie om tot 2020 ruim 100.000 woningen zo goed te renoveren dat ze netto geen energie meer gebruiken. ‘0-op-de-meter’ heet dat concept. Binnen dit programma knappen bouwbedrijf Dura Vermeer en woningcorporatie Portaal in Arnhem 96 rijtjeswoningen op. Deze krijgen zonnepanelen op het dak, energiezuinige warmtepompen en een superisolerende schil rond de bestaande muren. Maar zijn die woningen straks echt energieneutraal? Wat als ze onverhoopt toch energie gebruiken? Dat zou een streep door de rekening van de Stroomversnelling zijn, terwijl de rekening van de bewoner blijft bestaan.

Het is dus van belang ook ná oplevering van de woningen de vinger aan de pols te houden. Lekt er ergens energie weg? Spoor dat lek dan op en doe er iets aan. Met de komst van de slimme meter en energiemonitoringsystemen komen hier steeds meer mogelijkheden voor op de markt. Dura Vermeer en Portaal werken daarvoor samen met de bedrijven Mpare en Watch-E die gezamenlijk een energiedashboard speciaal voor de 0-op-de-meter-markt heeft ontwikkeld; een snel te doorgronden applicatie voor de bewoners en een technisch beheerplatform voor de bouwer en installateur.

Het dashboard voor de bewoners is eenvoudig. Er wordt een energiebundel getoond, die lijkt op de bundel bij telefoonabonnementen. Gebruiken bewoners te veel energie, dan licht het icoontje rood op. Gaat alles goed, dan blijft het op groen staan. En op momenten dat de zonnepanelen stroom terugleveren aan het net, kan je dat zien aan een virtuele opladende batterij. Komt een huishouden aan het eind van de maand niet uit met de afgesproken energiebundel, dan moet er worden bijbetaald. De energiebundel wordt maandelijks met de corporatie verrekend, tegelijk met de huur. “Keep it simple”, dat is de boodschap die Barbera van der Hoek, directeur van Watch-e wil meegeven aan klanten. “Het gedrag van bewoners is cruciaal om 0-op-de-meter te laten slagen.”

Het bouwbedrijf is in deze constructie na de renovatie niet van het toneel verdwenen. Want dat heeft namelijk met de corporatie een energieprestatiecontract gesloten. Van der Hoek: “Het bouwbedrijf is verantwoordelijk voor de gebouwgebonden energieprestatie van de woning, dus voor het energieverbruik dat met de verwarming en koeling van de woning te maken heeft.” In het project in Arnhem gaat het bijvoorbeeld concreet om het gebruik van de warmtepomp. Die prestaties verschijnen op het dashboard voor de gebouwbeheerder. Is de warmtepomp goed ingesteld en wordt de woning goed geventileerd, dan zal het energiegebruik overeenkomen met de opwek van de zonnepanelen en verbetert het comfort van de woning aanzienlijk. In dat geval rinkelt de kassa voor de bewoner en voldoet de bouwer aan de gestelde eisen.

Bijzonder aan Watch-e is dat het een van de eerste bedrijven is dat zijn energiediensten heeft gebouwd op het platform Endax van Mpare. Mpare is opgericht door netbeheerder Alliander en levert de Energy Data Box, de hardware die de slimme meter uitleest en de datahub Endax. Dat is een open softwareplatform dat de energiegegevens uit de Energy Data Box ontsluit. Het is nu aan ontwikkelaars als Watch-e om slimme applicaties te ontwikkelen, die bewoners prikkelen hun gedrag aan te passen. “Wij hebben onze app gebouwd”, zegt Van der Hoek, “maar je kan ook denken aan leuke energiegames. Er is heel veel mogelijk.”