In de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame energiebronnen speelt de stad een belangrijke rol. Er ligt een tweeledige verantwoordelijkheid. Stedelijke gebieden veroorzaken veel Co2 uitstoot, meer dan de helft van de totale emissie in Nederland. Tegelijkertijd is hier het innovatief vermogen groot. De uitstoot van de stad moet omlaag en daarvoor moet het eigen innovatiepotentieel worden aangesproken.

Mentaliteitsverandering

Uiteraard kunnen de technologische ontwikkelingen op het gebied van energie hierbij helpen. “Dat we bij de energietransitie voordeel kunnen hebben van slimme technologie is duidelijk, dat ICT steeds belangrijker wordt ook. Toch, al klinkt dat misschien wat saai, is het slimste wat we nu kunnen doen simpelweg proberen de energieconsumptie van individuele gebruikers terug te brengen”, zegt Mart van Bracht, directeur van de Topsector energie. “Er is al erg veel op het gebied van technische snufjes, maar vaak blijkt dit lastig te implementeren en de interesse van particulieren ontbreekt vaak. Dit komt omdat er niet meteen een economisch voordeel aan zit.” Er is daarom veeleer een mentaliteitsverandering nodig, stelt van Bracht, en bovendien een omvattende reorganisatie van het energiesysteem. Van Bracht verwijst in dit verband naar een recent initiatief: “Men wilde huizen gasvrij maken met elektrische waterpompen. Aan de kant van de woningbouw lukte dit wel, maar bij de particulier was weinig animo omdat de economische impuls ontbrak. Bovendien waren er te weinig monteurs om deze technologie te installeren.” De grote uitdaging is om het vernieuwingsproces te versnellen en op industriële schaal toe te passen. “In de eerste plaats moeten we hiervoor inzetten op samenwerking tussen alle schakels binnen het energiewerkveld, en vooral ook op het efficiënt combineren en organiseren van wat er al is.” Het succes van technologische innovaties bestaat bij de inpasbaarheid ervan in bestaande, omvattender systemen én bij de ontvankelijkheid ervoor van het publiek.

“Het succes van technologische innovaties bestaat bij de inpasbaarheid ervan in bestaande systemen”

Lokaal

In steden is dit uitermate complex, zeker waar sprake is van oude stadscentra. Elke wijk is daar anders en de grote verscheidenheid aan (oude) gebouwen compliceert het implementeren van nieuwe technieken enorm. Een gelijkvormige, centraal georganiseerde, slimme energievoorziening is vooralsnog moeilijk haalbaar. Daarom pleit van Bracht allereerst voor lokale oplossingen en samenwerkingsverbanden. Hierbij is het ook van belang dat vraag en aanbod op elkaar wordt afgestemd en dat er tastbare economische impulsen zijn om voor smart-toepassingen te kiezen.

System of systems

De grootste uitdaging van de energietransitie is volgens Van Bracht het maken van een systeem dat even betrouwbaar, veilig en betaalbaar is als het oude systeem. Ons energiesysteem was altijd vrij overzichtelijk, want het was centraal georganiseerd. Energie werd in een paar centrales uit fossiele brandstoffen gewonnen en kwam via geijkte kanalen onze woning binnen. Met de energietransitie wordt energie in toenemende mate gewonnen uit meerdere, wisselende bronnen. Daardoor ontstaat een complex hybride systeem, een system of systems. Hierin schuilt ook de voornaamste waarde van technologische innovatie: “Kleine en grote systemen moeten op een intelligentie manier worden verbonden. Innovatieve informatietechnologie zal daar een grote rol in spelen. De stad vormt vaak de katalysator voor dergelijke innovatie.”