Duurzaam bouwen is niet alleen het ontwikkelen van een woning die zo lang mogelijk kwaliteit behoudt, het is vooral een manier van bouwen die goed is voor mens en milieu. Door op een bepaalde wijze te bouwen kan verantwoord worden omgegaan met water en energie.

In het verleden was een gevel min of meer een omhulsel van een gebouw met een goede isolatiewaarde en misschien ventilatieopeningen. Vandaag de dag moet de architect inspelen op klimaatbeheersing van het gebouw en energiezuinigheid. Dit vraagt om intelligente gebouwen, die naast een esthetisch ook een ecologisch doel hebben.

“De faculteit Bouwkunde van de TU Delft heeft samen met industriële partners vier lease gevels ontwikkeld op de campus.”

De bouwsector lijkt dit gegeven nog te vaak te negeren. Duurzaam bouwen vraagt daarom niet alleen om andere grondstoffen, maar ook om een integrale aanpak waarbij bewust en vooraf keuzes gemaakt worden. De architect zal moeten samenwerken met producenten en ingenieurs. Zo kan al in een vroeg stadium van het ontwerpproces gezamenlijk de meest duurzame oplossing gerealiseerd worden. “Uiteraard hebben we de grootste invloed op de manier van bouwen in de beginfase van het ontwerp”, legt dr. ing. Tillmann Klein van de TU Delft uit. “In een later stadium wordt het steeds moeilijker om de zogeheten key-performance kwaliteiten van gebouwen te beïnvloeden. Het is alleen niet gemakkelijk om te zeggen hoe het ideale proces eruit moet zien.”

Complexer

Professor Klein, die aan het hoofd staat van een speciaal team dat gevel-functionaliteit onderzoekt, doelt daarmee op de manier waarop we vandaag de dag gewend zijn te bouwen. “Het duurzaam bouwproces is ontwikkeld naast methodes die we al decennialang gebruiken, maar die nu onderhevig zijn aan verandering. Daardoor blijken de duurzame oplossingen van nu niet altijd meer effectief.

De bouw is namelijk veel complexer geworden en we gebruiken ook meer geavanceerde bouwdelen. We zullen daarom nieuwe eisen moet stellen aan de Nederlandse bouwwijze. En dat zijn in het bijzonder vereisten op het gebied van energiebesparing. Tegelijkertijd hebben we een afvalprobleem. Nieuwe materialen worden steeds schaarser en daarbovenop komt nog dat de productie tevens veel energie gebruikt en CO2 uitstoot.”

Een ander punt van aandacht tijdens het bouwproces is de rol van de toekomstige gebruiker. Hoe zullen zij omgaan met de nieuwe technologieën? Klein: “Gebruikers kunnen huiseigenaren of huurders zijn, maar ook de facilitaire dienst en zelfs de producenten zijn gebruikers van een bouwproduct. Vandaag de dag worden gebouwen ontworpen met de gebruiker in gedachten, maar er is nog maar zelden een gedegen terugkoppeling hierover naar ingenieurs, aannemers en bouwbedrijven. Maar omdat de gebruiker uiteindelijk grotendeels verantwoordelijk is voor het energieverbruik, zal hier tijdens het ontwerp en bouwproces een beter begrip van nodig zijn. Om al deze uitdagingen aan te pakken, moeten ze in het bouwproces worden geïntegreerd. De supply chain zal duidelijk verbonden moeten worden met de gebruiker. Alleen zo dient duurzame bouw de gehele levenscyclus van een project.”

Kosten

De bouwkosten zijn vaak nog de belangrijkste drijvende factor in innovatie. Met andere woorden: radicale wijzigingen moeten financieel haalbaar zijn binnen een relatief korte tijd. “Men kan simpelweg zeggen dat we gebouwen voor de laagst mogelijke prijs met de minimale kwaliteitseisen realiseren. Maar als we de gehele levenscyclus willen verduurzamen, zullen we moeten afwijken van dit idee. De financiële voordelen zitten niet in de korte termijn, maar in de gehele periode van de levensduur van gebouwen, onderdelen of delen. Denk bijvoorbeeld aan de restwaarde van materialen of producten aan het einde van hun functie. Er is veel ruimte voor innovatie, maar helaas zijn er nog geen echte prikkels om te kijken naar die richting. Als je bedenkt dat we ook de enorme uitdaging hebben om renovaties te verrichten aan gebouwen die veertig jaar geleden zijn neergezet – toen vrijwel niemand nog van het woord duurzaamheid had gehoord – dan nodigt de situatie vandaag toch echt uit om te leren van de erfenis van de traditionele bouwmethodes en onze eisen bij te stellen.