Afgelopen april vond in de RAI Building Holland 2018 plaats. Dit innovatie event voor de bouw- en vastgoedsector brengt jaarlijks ‘alle schakels in de keten samen voor kennisdeling, conceptontwikkeling en samenwerking.’ Alle spelers die betrokken zijn bij grote bouwprojecten troffen elkaar hier. Het woord dat iedereen op de lippen lag was duurzaamheid. Veelbesproken subthema’s waren onder andere circulair bouwen en smart building.

Circulair bouwen

Het idee van circulariteit wordt steeds belangrijker bij duurzaam bouwen. Men streeft naar bouw waarbij zo min mogelijk eindige grondstoffen worden uitgeput en waarbij reststoffen zoveel mogelijk worden hergebruikt, zodat het milieu wordt gespaard (kringloopprincipe). In de meest pure vorm zou dit bouw zijn waaraan helemaal geen niet-hernieuwbare bouwmaterialen te pas komen en waarbij nul afval wordt geproduceerd.

Jaap Bosch, architect bij architectenbureau Cepezed in Delft, legt uit: “Uitgangspunt is het verlengen van de levenscyclus van materialen. Als een gebouw zijn functie verliest hoeft dit nog niet te betekenen dat ook de materialen moeten worden afgeschreven. Deze kunnen een nieuw leven krijgen en hiermee moet vanaf de bouw al rekening worden gehouden. Het gebouw moet voorbereid zijn op zijn eigen demontage.”

The Green House

Door heel Nederland zie je voorbeelden van circulaire bouw. Zoals in Amsterdam, waar de tijdelijke rechtbank is gehuisvest in een pand dat geheel de- en remontabel is. “Dit gebouw is in feite niet meer dan een bouwpakket. Het hele skelet en zelfs de vloerplaten zijn demontabel, waardoor het gebouw volledig uit elkaar te halen is”, vertelt Bosch. Een ander voorbeeld is het Alliander kantoor in Duiven. Dit gebouw produceert zelf meer energie dan het verbruikt en bestaat voor 80 procent uit gerecycled materiaal. Onlangs werd in Utrecht The Green House geopend. Dit circulaire restaurant verwerkt overgebleven eten tot compost, dat in de eigen kas wordt gebruikt voor de kweek van verse ingrediënten voor het menu. Daarbij voorziet het restaurant in de eigen stroom- en waterbehoefte. Het gebouw zelf bestaat uit demontabele componenten en kan in zijn geheel worden verplaatst. Het meubilair is van afval gemaakt of geheel afbreekbaar of herbruikbaar. Veel duurzamer dan dit wordt het niet. Bosch was als architect betrokken bij dit project: “Het circulaire principe hebben we in dit bouwproject tot in de details doorgevoerd. We zijn begonnen met een vrij abstract idee over een tijdelijk paviljoen en dit heeft zich geleidelijk ontwikkeld tot een volledig circulair gebouw. Het bleek dat alle participanten, van de opdrachtgever tot de aannemer en van de bedrijfsleider tot de chef-kok, zich zeer goed konden vinden in dit idee van circulariteit. ”

“Bij circulair bouwen streeft men naar bouw waarbij zo min mogelijk eindige grondstoffen worden uitgeput”

Smart Building

Circulair bouwen en smart building liggen in elkaars verlengde. Om gebouwen te verduurzamen en vergroenen en daarbij de kwaliteit van wonen en werken te optimaliseren, wordt steeds meer gebruik gemaakt van slimme (digitale) technologie. Groen bouwen is slim bouwen en andersom. Nederland zit wat dit betreft niet stil. Men beseft dat de technologische mogelijkheden talrijk en verstrekkend zijn en is bereid conventies te doorbreken en risico’s te nemen. Kennis en kapitaal wordt enthousiast aangewend. Deze houding heeft Nederland tot een van de innovatieleiders van Europa gemaakt. Een bouwproject dat deze instelling mooi illustreert, is het kantoorgebouw ‘The Edge’ aan de Zuidas in Amsterdam. Dit gebouw oogst internationaal veel lof en wordt ook wel aangemerkt als het slimste en meest duurzame gebouw ter wereld.

“Het meubilair is van afval gemaakt of geheel afbreekbaar of herbruikbaar”

BGrid ™

Een ander uitzonderlijk project in dit verband is het hoofdkantoor van Microsoft op Schiphol. Dit gebouw, dat overigens ook circulair want demontabel is, is onlangs uitgerust met het zogenaamde bGrid systeem. Hiermee is het gebouw ‘een soort smartphone’ geworden, waarop ‘allerlei applicaties te installeren zijn’, aldus Jan Willem Weissink, directeur van Schiphol Real Estate. Het bGrid systeem maakt het gebouw tot een soort persoonlijke tool waarmee werknemers onder andere kunnen nagaan waar hun collega’s zich bevinden of welke werkplekken nog vrij zijn. Met een sensornetwerk en data-analyse kan daarnaast de verlichting, het klimaat en de beveiliging worden geoptimaliseerd. Dit alles om het gebouw zo duurzaam en gebruiksvriendelijk mogelijk te maken.