Een smart city ontwikkelen gaat niet over één nacht ijs. Forse investeringen zijn nodig om innovatieve plannen uit te voeren en in de praktijk te brengen. Hoe wordt dat gefinancierd?


Smart cities bouwen of aspecten daarvan optuigen zijn grote en zeer complexe projecten. Het is niet eenvoudig dit soort innovaties te financieren, want zulke vergaande vernieuwingen brengen hoge kosten met zich mee. ‘Er is ontzettend veel geld mee gemoeid en de opbrengsten overtreffen de kosten nog niet,’ zegt Bart Bossink, professor Science, business & innovation aan de Vrije Universiteit. Hij doet onderzoek naar duurzame innovaties en verantwoord ondernemerschap en stelt dat nieuwe financieringsvormen om smart cities te bekostigen steeds belangrijker gaan worden. Maar ook bestaande (overheids)fondsen blijven een rol spelen.

Business angels

Volgens Bossink zijn geldschieters huiverig om in dergelijke grote innovaties te investeren, want niemand weet precies wat eruit voortkomt. ‘Als een bakker zich vestigt, weet je als financial dat je daar een brood kunt kopen en dat je na zoveel tijd break-even draait. Bij smart cities is dat anders. Niemand kent dit broodje. Er is nog geen waardeketen. Grote geïnstitutionaliseerde bedrijven duiken weleens in zo’n project. Ze willen weten hoe het werkt en hopen dat het in de toekomst big business wordt. Want, redeneren ze, “dan zitten we erin”. Maar als grote bedrijven zich op een gegeven moment terugtrekken uit een project en additionele funding stopt, kan niemand meer break-even spelen en houdt het op.’

Niet alleen multinationals maar ook startups komen met nieuwe ideeën en producten voor toekomstige steden. Hierin bespeurt Bossink een financieringstrend: business angels (gefortuneerde particulieren die durven te investeren) stoppen geld in kleine ondernemingen als ze zien dat het gaat lopen. ‘In een Amerikaanse stad als Boston en in Silicon Valley zie je dat private investors die taak overnemen van banken en overheid. In Nederland staat het nog in de kinderschoenen, maar ik verwacht dat deze dynamiek snel gaat groeien.’

Online crowdfunding

Ook banken zien kansen om financieringsaanvragen bij particulieren te leggen, via crowdfunding. Een financieringsvorm waarbij van een groep mensen iedereen een (klein) bedrag inlegt om een project of onderneming te financieren. Vorige maand sloot de Rabobank een overeenkomst met crowdfundingplatforms Collin Crowdfund en Oneplanetcrowd, om ondernemers een aanvulling op of alternatief voor bancair krediet te bieden. Crowdfunding gebeurt vooral online waar bedrijven en particuliere investeerders samenkomen. De afgelopen jaren is crowdfunding enorm gegroeid. Volgens consultancybedrijf Douw & Koren werd in 2014 63 miljoen euro via crowdfunding opgehaald en was dit in 2015 al 128 miljoen euro, een verdubbeling. Het gaat daarbij om ruim 3500 verschillende crowdfundingprojecten.

Miljoenen subsidies

In Nederland zijn (onderdelen) van smart cities veelal opgestart met financiële steun van overheids- of EU-fondsen. Zoals het EFRO-fonds van de Europese Commissie dat 507 miljoen euro beschikbaar stelt voor de periode 2014-2020 en waarmee Nederland kan investeren in onder andere smart cities. ‘Geld is beschikbaar voor innovatie, waaronder smart city-achtige projecten,’ vertelt Roelof Jansma, programmamanager van SNN. ‘In 2015 zijn de eerste projecten toegekend en gefinancierd. Op dit moment staat er een call uit met een tranche van 10 miljoen subsidie voor een ‘living lab’ waarvoor bedrijven, mkb en kennisinstellingen een aanvraag kunnen indienen om bijvoorbeeld een prototype te testen. Deskundigen beoordelen die aanvraag op innovatiewaarde.’

Ondernemingen die gezamenlijk (internationale) oplossingen bedenken voor economische, strategische en maatschappelijk vraagstukken kunnen gebruik maken van Eureka. Een programma van de Europese Commissie en het ministerie van Economische Zaken om economische groei aan te jagen en technologische samenwerking tussen bedrijven te bevorderen.

Daarnaast heeft de overheid het Innovatiefonds MKB+ opgericht, met in 2016 een krediet van 60 miljoen euro. Bijzonder aan dit fonds is dat het revolverend is: het is een soort lening die al dan niet met rente wordt terugbetaald. Het uitgeleende geld komt terug in het fonds en is weer beschikbaar voor nieuwe initiatieven. Overheden maken regelmatig gebruik van revolverende fondsen om innovatie aan te wakkeren, onder andere bij de ontwikkeling van smart cities.